Binnenhavensamenwerking Zuid-Holland
Van losse belangen naar structurele samenwerking
De binnenhavens van Zuid-Holland zijn economisch belangrijk, maar samenwerking ontstaat niet vanzelf. Havens verschillen in omvang, eigenaarschap, lokale belangen en ontwikkelopgaven. De provincie wilde daarom onderzoeken hoe een meer structurele samenwerking tussen havens kon worden georganiseerd.
Aristoi ondersteunde provincie Zuid-Holland in de voorbereidende fase: van verkenning en gesprekken met betrokken partijen tot een voorstel voor gezamenlijke thema’s, governance en een werkbare vervolgaanpak.
De centrale vraag was niet óf samenwerking wenselijk was, maar hoe zij zo kon worden ingericht dat partijen er daadwerkelijk verantwoordelijkheid voor wilden nemen.
OPDRACHTGEVER
Provincie Zuid-Holland
PERIODE
2025–2026
ROL
Adviseur / kwartiermaker voorbereidende fase
FOCUS
Alignment · Governance · Collaboration · Programme Design
De uitdaging: samenwerking zonder vanzelfsprekende eigenaar
Binnenhavens delen vraagstukken rond ruimte, bereikbaarheid, verduurzaming en economische ontwikkeling. Tegelijkertijd zijn zij lokaal verankerd en verschillen belangen, capaciteit en prioriteiten sterk.
1. Gemeenschappelijk belang
Er waren voldoende gezamenlijke opgaven, maar dat betekende nog niet dat iedere partij dezelfde urgentie voelde of dezelfde bijdrage wilde leveren.
2. Verschillende posities
Gemeenten, havenbedrijven en provincie hadden verschillende rollen, bevoegdheden en belangen. Een samenwerkingsmodel moest daarmee rekening houden zonder onnodig zwaar te worden.
3. Eigenaarschap
De provincie kon samenwerking aanjagen, maar structurele samenwerking kon niet uitsluitend van de provincie afhankelijk blijven. De vraag was wie welke verantwoordelijkheid zou dragen.
4. Van overleg naar uitvoering
Een netwerk van gesprekken is nog geen programma. Er moest een route ontstaan naar gezamenlijke keuzes, een agenda, governance en concrete vervolgstappen.
De ontwerpopgave was daarom niet simpelweg partijen bij elkaar brengen, maar voorwaarden creëren waaronder samenwerking ook na de voorbereidende fase verder kon.
Van verkenning naar samenwerkingsontwerp
Aristoi bracht belangen, verwachtingen en mogelijke gezamenlijke opgaven bij elkaar en vertaalde deze naar een voorstel voor de volgende fase. Daarbij werden gesprekken, werkbezoeken en gezamenlijke sessies gebruikt om zowel de inhoudelijke als bestuurlijke praktijk scherp te krijgen.
1. Stakeholdergesprekken & werkbezoeken
Met havens, gemeenten en andere publieke partijen werden belangen, verwachtingen en knelpunten verkend. Werkbezoeken maakten verschillen in schaal, functie en lokale context concreet.
2. Gezamenlijke agenda
De opbrengsten werden teruggebracht tot thema’s waarop samenwerking daadwerkelijk meerwaarde kon hebben en waarop gezamenlijke actie kansrijk was.
3. Governance
Er werd gewerkt aan een lichte maar duidelijke structuur voor besluitvorming, betrokkenheid en eigenaarschap — inclusief het idee van een kopgroep die verantwoordelijkheid kon nemen voor verdere ontwikkeling.
4. Vervolgarchitectuur & positionering
De voorbereidende fase mondde uit in een concreet voorstel voor de vervolgfase, met verdere uitwerking van governance, samenwerking en eigenaarschap. Samen met de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens werd daarnaast een brief aan de minister opgesteld om het belang van de binnenhavens gezamenlijk te positioneren.
Daarmee werd een brede samenwerkingsambitie vertaald naar een concrete basis voor de volgende fase én naar gezamenlijke externe positionering.
Samenwerking ontwerpen betekent ook keuzes expliciet maken
Structurele samenwerking vraagt meer dan enthousiasme tijdens bijeenkomsten. Partijen moeten weten waarom zij deelnemen, wat zij bijdragen, welke besluiten gezamenlijk worden genomen en wat juist lokaal blijft.
Dat vraagt om een balans: voldoende structuur om voortgang en eigenaarschap te organiseren, maar niet zoveel structuur dat de samenwerking zelf het doel wordt.
De voorbereidende fase liet ook zien dat één publieke initiatiefnemer niet automatisch de permanente eigenaar van een netwerk hoeft te zijn. Juist daarom moet vanaf het begin worden nagedacht over mandaat, rolverdeling en de manier waarop verantwoordelijkheid geleidelijk breder kan worden gedragen.
Een samenwerking wordt pas duurzaam wanneer niet alleen de agenda gezamenlijk is, maar ook het eigenaarschap van de volgende stap.
Wat Binnenhavensamenwerking leert
Samenwerking begint vaak met gedeelde inhoud, maar wordt pas uitvoerbaar wanneer belangen, rollen en eigenaarschap expliciet worden georganiseerd.
Een gezamenlijke ambitie is onvoldoende als niet duidelijk is wie besluiten neemt, wie capaciteit beschikbaar stelt en hoe partijen elkaar aanspreken op voortgang.
Voor Aristoi is dit precies het snijvlak tussen Alignment en Strategic Design: eerst zichtbaar maken waar belangen en verantwoordelijkheden uiteenlopen, daarna een structuur ontwerpen waarin samenwerking ook daadwerkelijk kan functioneren.
De opdracht laat zien hoe een vroege verkenning kan worden omgezet in een concrete governance- en samenwerkingsarchitectuur voor een volgende fase.
Werkt u aan een regionale samenwerking waarin iedereen het belang ziet, maar eigenaarschap en uitvoering nog niet vanzelf ontstaan?